Halimbawa na lang, laging laman ng mga tabloid ang mga balita sa away hanggang patayan na ang dahilan ay nagkatinginan lamang. Tiningnan nang mata sa mata ng lalaki ang kapwa lalaki, nagkagulo na. Parang nakakalalaki ang pagtingin nang mata sa mata.

Tiningnan ng lalaki ang babae sa ibaba ng ulo ng babae, nagkagulo na. May kabastusan kasi.

Tiningnan ng lalaki ang babae sa mata, pwedeng gulo ang sasapitin niyan. Parang nanliligaw kasi.

Tiningnan ng babae ang lalaki, gulo yan. Para kasing nang-aakit. Tiningnan ng bakla ang lalaki, pang-aakit din yan. Tiningnan ng tomboy ang lalaki, gulo yan; nakakalalaki kasi.

Kaya ang Pinoy, obserbahan nating mabuti, hindi siya tumitingin sa mata kapag nakikipag-usap. Kung hindi nakayuko ay tagusan ang tingin, o sa malayo nakatingin na parang hindi nakikinig.

Obserbahan pa natin… sa loob ng jeep, saan tayo tumitingin? Hindi sa kapwa pasahero, baka pagkamalan pa tayong holdaper o naninilip. Kaya titingin na lang tayo sa labas, sa sahig, sa kisame, sa mga nakasulat sa jeep, o maglalabas ng mababasa, o magtutulug-tulugan na lang.

Hangga’t maaari ay ayaw nating tumingin sa kaharap natin. Pero obserbahan din natin, kapag tapos nang kausapin o ipakilala, saka pa lang titingin.

Lalo na kung mababa ang antas ng isang tao. Halimbawa ay mahirap sa mayaman. Ang mahirap ay parang walang karapatang tumingin sa mayaman. Ang mayaman lamang ang pwedeng tumingin. Ang bata ay lumalabas na walang galang kung titingnan niya ang nakatatanda.

Pero mahilig talaga tayong tumingin. Kapag may aksidente, sakuna, away, artista, at kung ano pang palabas o pangyayari, naroroon ang pagka-usyoso ng Pinoy. Naroroong nagkakatrapik dahil sa patingin-tingin sa nadaanang banggaan. Naroroong naglalabasan ang mga tao dahil may dumating na artista o politiko o kung anumang pinagkakainteresahan niya. Di nga ba’t noong mga unang taon ng Pangulong Cory, nang sunod-sunod na magkaroon ng coup, naroroon ang Pinoy sa gilid at gitna ng mga sundalong nagbabarilan at tangkeng nagbobombahan. Nakikitingin lang naman sila.

Iba-iba rin ang pakahulugan natin sa salitang tingin.

Masdan ang pag-uusap na ito:

A: Bakit daw nag-away si Pedro at Maria? Akala ko ba NAGKAKATINGINAN na sila.”

B: TITINGIN-TINGIN kasi si Pedro sa iba.

A: Binigyan tuloy ni Maria si Pedro ng MASAMANG TINGIN. E hindi makuha sa ISANG TINGIN si Pedro, ayon nag-away.

B: Ano SA TINGIN MO, magkakabalikan pa kaya?

A; TINGNAN natin.

B: Sa BIGLANG TINGIN, baka hindi. TINGNAN mo, selosa kasi si Maria.

Ang ibig sabihin ng “nagkakatinginan” ay mayroon na silang relasyon. Ang “titingin-tingin” ay palihim na pagtingin o pasulyap-sulyap. Ang “masamang tingin” ay isang manipestasyon ng galit. Ang “isang tingin” ay tungkol sa isang senyas lang o isang pahiwatig; Ang “sa tingin mo” ay tungkol sa iyong opinyon. Ang “tingnan natin” ay pareho sa subukin o “let’s see.” Ang “biglang tingin” ay tungkol sa mabilis na pagbibigay ng pasya o opinyon. At ang “tingnan mo” ay panimula ng paglilinaw.

Kasama rin dito ang “maliit/malaki o mababa/mataas ang tingin” bilang simbolo ng paggalang o hindi; “masakit tumingin’ ; “nakakatunaw tumingin”; “nakakabaklang tumingin”; “may matitingnan” o may future; lingon o pagtingin sa likuran o nagdaan.

Ang Pinoy lang din ang gumagamit ng tingin bilang kahalili ng salita. Masdan natin kapag nagkasalubong ang dalawang Pinoy. Magtitinginan ang mga yan, itataas ang kilay kasabay ng pagtaas ng ulo. Ang ibig sabihin noon ay “kumusta ka?” Ang sagot naman ay “Ok lang. Ikaw din, kumusta.” Pero hindi sila nagsasalitaan.

Mahilig din tayong Pinoy sa “beautiful eyes.” Ang kawawang baby ay laging pinabyu-beautiful eyes na para bang ang pagpapapungay ng mata ay tanda ng kagandahan.

Ang tingin ay kaakibat din ng mga salitang “mata at kita” dahil ang mata ang ginagamit sa pagtingin at ang natitingnan ay yong nakikita.

Kaya, gayon ding maraming kakabit na kahulugan sa mata at kita. Ilan sa halimbawa ay ang matang manok (malabo ang tingin kapag dumidilim), nangmamata o minamata (minamaliit), matang baka (uri ng isda na may malaking mata), kisapmata (saglit), malikmata (parang na-magic).

Dahil sa iba’t ibang pakahulugan sa tingin/mata/kita, nagagawang biro na ito. Halimbawa: Ano ang pagkakahalintulad ng duling at Intsik? Ang sagot ay pareho silang doble ang kita. Ang kita bilang ang pisikal na nakikita, at ang kita bilang tubo sa negosyo.

Sa ano’t anuman, ‘wag na ‘wag titingin nang diretso sa mata ng Pinoy. Malilito lamang ang tumingin sa mata ng Pinoy dahil iba-iba ang magiging reaksyon niya. Baka bigla siyang suntukin o sampalin, tingalain o hindi igalang, kausapin o irapan, kaawaan o mayabangan, at marami pang iba.

Para sa Pinoy, tulad din ng maraming body language niya, ang pagtingin ay isang kaugalian. At dahil walang salitang nabitawan o narinig, ang mga body language tulad ng pagtingin ay sagradong gawi o ugali niya. Kailangang makilala muna nang husto ang isang tao bago siya ay matingnan nang mata sa mata.

Yung mga body language ng Pinoy, sa susunod na lang yon. Samantala, gaya ng kaugalian ng Pinoy: See You.